Seçim Çevresi Nedir? Milletvekili Sayısı ve Seçim Çevrelerinin Belirlenmesi
Seçim çevresi, milletvekillerinin aday olduğu ve seçildiği coğrafi alanı ifade eder. Türkiye’de her il kural olarak bir seçim çevresi sayılır; ancak bazı büyük iller birden fazla seçim çevresine ayrılabilir.
Özet
Türkiye’de seçim çevresi sistemi, Anayasa’daki seçme-seçilme hakkı ve TBMM’nin 600 üyeli yapısı üzerine kuruludur. Her ile önce 1 milletvekili verilir; kalan milletvekillikleri nüfusa göre dağıtılır. Çıkardığı milletvekili sayısı yüksek olan bazı iller 2 veya 3 seçim çevresine ayrılır. Seçim çevrelerinin kapsamını belirleme yetkisi Yüksek Seçim Kurulu’na aittir.
Seçim Çevresi Nedir?
Seçim çevresi, milletvekillerinin aday gösterildiği ve seçildiği coğrafi alanı ifade eder. Türkiye’de bu alan çoğu zaman bir ilin tamamıdır. Bununla birlikte, nüfusu yüksek ve çok sayıda milletvekili çıkaran bazı iller birden fazla seçim çevresine bölünebilir.
Bu nedenle seçim çevresi kavramı bazen tek başına bir ili, bazen de aynı il içinde oluşturulan birden fazla bölgeyi anlatır. Seçim çevresi sistemi, hem temsilin dağılımı hem de seçimlerin teknik organizasyonu bakımından temel öneme sahiptir.
Şehirlerin Çıkaracağı Milletvekili Sayısı Nasıl Hesaplanır?
Milletvekilliklerinin illere dağıtımında temel mantık iki aşamalıdır: önce her ile asgari temsil sağlanır, ardından kalan milletvekillikleri nüfus esasına göre dağıtılır.
- İlk olarak, toplam 600 milletvekilliğinden her ile 1 milletvekili verilir. Böylece her il en az 1 milletvekili ile temsil edilir.
- Türkiye’de 81 il bulunduğundan, bu ilk dağıtımdan sonra geriye 519 milletvekilliği kalır.
- Ülke nüfusu, kalan 519 milletvekili sayısına bölünerek bir kota bulunur.
- Her ilin nüfusu bu kotaya bölünür; böylece ilin ayrıca kaç milletvekili çıkaracağı hesaplanır.
- İlk dağıtım sonunda milletvekillikleri tam olarak 600’e ulaşmazsa, artık nüfuslar dikkate alınarak kalan milletvekillikleri dağıtılır.
Örnek 1: Malatya
Örneğin ülke nüfusunun 80.000.000 olduğunu varsayalım. Bu durumda 80.000.000 / 519 işlemiyle kota yaklaşık 154.143 olarak bulunur. Malatya’nın nüfusunun 800.000 olduğu varsayılırsa, 800.000 / 154.143 işlemi sonucunda yaklaşık 5 milletvekili daha hesaplanır. Başlangıçta verilen 1 milletvekili ile birlikte Malatya toplam 6 milletvekili çıkarır.
Örnek 2: Ardahan
Buna karşılık Ardahan’ın nüfusunun 98.000 olduğu varsayıldığında, bu sayı kota altında kaldığı için ayrıca milletvekili çıkaramaz. Bu durumda Ardahan yalnızca ilk aşamada verilen 1 milletvekili ile temsil edilir.
Bir İlde Kaç Tane Seçim Çevresi Olacağı Nasıl Belirlenir?
2839 sayılı Kanun, bir ilin çıkaracağı milletvekili sayısına göre kaç seçim çevresine ayrılacağını açık biçimde belirlemiştir.
| İlin çıkardığı milletvekili sayısı | Seçim çevresi sayısı |
|---|---|
| 1 – 18 milletvekili | 1 seçim çevresi |
| 19 – 35 milletvekili | 2 seçim çevresi |
| 36 ve daha fazla milletvekili | 3 seçim çevresi |
Buna göre az sayıda milletvekili çıkaran iller tek seçim çevresi olarak kalırken, büyük ve yoğun nüfuslu iller iki veya üç seçim çevresine bölünmektedir.
Birden Fazla Seçim Çevresinin Kapsamı Kim Tarafından ve Nasıl Tespit Edilir?
Bir ilin birden fazla seçim çevresine ayrılması hâlinde, hangi ilçelerin hangi seçim çevresinde yer alacağını belirleme yetkisi Yüksek Seçim Kurulu’na aittir.
YSK bu belirlemeyi yaparken özellikle şu ölçütleri dikkate alır:
- Seçim çevrelerinin mümkün olduğu ölçüde birbirine yakın sayıda milletvekili çıkaracak şekilde oluşturulması,
- İlçelerin mülkî bütünlüğünün mümkün olduğunca korunması,
- Aynı seçim çevresinde yer alacak ilçelerin nüfus, coğrafi yakınlık ve ulaşım imkânları bakımından uyumlu olması.
Bu nedenle seçim çevresi belirleme işlemi sadece matematiksel değil; idarî, coğrafî ve uygulamaya ilişkin ölçütleri de içeren karma bir değerlendirmedir.
Güncel Seçim Çevreleri
Güncel seçim çevreleri, nüfus verilerindeki değişime bağlı olarak Yüksek Seçim Kurulu tarafından güncellenmektedir.
YSK, Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığının 31/12/2025 tarihli verilerini esas alarak 06/02/2026 tarihinde bu konuya ilişkin bir komisyon kararı oluşturmuş; ardından 27/02/2026 tarihli ve 2026/109 sayılı kararıyla illerin çıkaracağı milletvekili sayılarını ve seçim çevrelerini ilan etmiştir.
Buna göre 18’den fazla milletvekili çıkaran illerin Ankara, Bursa, İstanbul ve İzmir olduğu; Ankara’nın 3, Bursa’nın 2, İstanbul’un 3 ve İzmir’in 2 seçim çevresine bölündüğü görülmektedir.
Yasal Dayanaklar
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — özellikle m. 67 ve m. 75
- 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu — özellikle seçim çevresi ve milletvekili dağılımına ilişkin hükümler
- Yüksek Seçim Kurulu’nun 27/02/2026 tarihli ve 2026/109 sayılı kararı — güncel milletvekili dağılımı ve seçim çevreleri
- TÜİK ADNKS verileri — nüfus esaslı dağıtımın veri kaynağı
Sık Sorulan Sorular
Seçim çevresi ne demektir?
Her il bir seçim çevresi midir?
Bir il kaç seçim çevresine ayrılır?
Seçim çevrelerini kim belirler?
Milletvekili sayısı nüfusa göre mi belirlenir?
Özet
Türkiye’de seçim çevresi sistemi, Anayasa’daki seçme-seçilme hakkı ve TBMM’nin 600 üyeli yapısı üzerine kuruludur. Her ile önce 1 milletvekili verilir; kalan milletvekillikleri nüfusa göre dağıtılır. Çıkardığı milletvekili sayısı yüksek olan bazı iller 2 veya 3 seçim çevresine ayrılır. Seçim çevrelerinin kapsamını belirleme yetkisi Yüksek Seçim Kurulu’na aittir.
